KAT
MÜLKİYETİNDE ARSA PAYI NEDİR, ÖNEMİ, HESAPLANMASI VE DÜZELTİLMESİ
ARSA
PAYI anagayrimenkulün yönetiminde söz sahibi olma durumu ile haklardan
faydalanma ve yükümlülüklere katılma oranlarını belirler. ARSA PAYI oranı o
arsa üzerindeki anayasa ile teminat altına alınan mülkiyet hakkının da bir
yansımasıdır. Özellikle kentsel dönüşüm uygulamalarının hız kazandığı günümüzde
kentsel dönüşüm yasasına göre afet riski altındaki alanların dönüştürülmesi
için alınacak kararlarda ARSA PAYLARININ önemi çok büyüktür, çünkü sahip
oldukları hak ve yükümlülükler ARSA PAYI ile orantılıdır. Kamulaştırmalarda da
bağımsız bölümlere ödenecek bedel ARSA PAYI dikkate alınarak takdir
edilmektedir.
KMK
arsa payını şöyle tarif etmektedir. “Arsanın bu kanunda yazılı esasa göre
bağımsız bölümlere tahsis edilen ortak mülkiyet paylarına ARSA PAYI denir.” (KMK:
MD-2.d). Kat malikleri binanın üzerinde bulunduğu arsanın da müşterek
malikidirler. Bir ortak arsa üzerine bina yapıldıktan sonra arsa üzerindeki
ortaklık bağımsız bölümlere tahsis edilen ARSA PAYLARI üzerinden devam eder.
ARSA PAYI kat irtifakı veya kat mülkiyeti kurulurken yapı veya yapıların
bulunduğu arsadan bağımsız bölümlere rayiç değerleri oranında verilen payı
ifade etmektedir. ARSA PAYI sadece bağımsız bölümlere tahsis edilebilir ve her
biri için ayrı ayrı olacak şekilde belirlenir, ortak alanlar için ARSA PAYI
tahsisi mümkün değildir. ARSA PAYI bağımsız bölümlerin sayısına bölünerek eşit
pay verilemeyeceği gibi bağımsız bölümlerin büyüklüklerine yani metrekarelerine
göre de gelişigüzel verilmemelidir. Bu yanlış ve adil olmayan bir uygulamadır
Kat
mülkiyeti, ARSA PAYI ve anagayrimenkuldeki ortak yerlerle bağlantılı özel bir
mülkiyettir”. (KMK: MD-3.a) “Kat mülkiyeti ve kat irtifakı, bu mülkiyete konu
olan anagayrimenkulün bağımsız bölümlerinden her birinin KONUM VE
BÜYÜKLÜKLERİNE göre hesaplanan değerleri ile oranlı olarak projesinde tahsis
edilen ARSA PAYININ ortak mülkiyet esaslarına göre açıkça gösterilmesi
suretiyle kurulur…” (KMK: 3.b) Kat mülkiyetinin temelinde asıl olarak bir
ortaklık ilişkisi bulunmaktadır. Kat mülkiyeti ilişkisi; bağımsız mülkiyet ve paylı
(müşterek)mülkiyeti bünyesinde barındıran bir ilişkidir. Kat maliki açısından
bağımsız bölümler üzerinde tek kişi mülkiyeti söz konusu iken, ortak yerler ve
arsa üzerinde paylı (müşterek) mülkiyet hakkı bulunmaktadır. Paylı mülkiyet
olmaksızın kat mülkiyetinden söz edilemez. Bağımsız bölümlerden her birine o
bölümün değeriyle orantılı olarak paylı mülkiyet esaslarına göre ARSA PAYI
verildiği için her kat maliki aynı zamanda zorunlu olarak yapının bulunduğu
arsanın da paylı (müşterek) malikidir. Arsa payı bağımsız bölümlerin değerinin,
kat mülkiyetine konu olan ana yapının(binanın) değerine olan oranıyla bulunur.
ARSA PAYINDA esas dikkate alınması gereken unsur bağımsız bölümün kendi
değeridir. Bazen 10 m2 lik bir dükkân 100 m2 lik bir konuttan daha kıymetlidir
ve dolayısıyla ARSA PAYI da daha büyüktür. Kat mülkiyetinin içinde
(muhtevasında) ARSA PAYI da vardır ama ARSA PAYININ müstakil bir varlığı
yoktur. Bağımsız bölümler üzerindeki mülkiyet hakkına bağlıdır. Kat
mülkiyetinden ayrı olarak hukuki muamelelere konu olamaz, miras yoluyla intikal
etmez, rehin edilemez, irtifak hakkına konu olamaz. KMK MD:3.b ile ARSA PAYI
belirlemede iki temel esas kabul edilmiştir. Birincisi ARSA PAYLARININ bağımsız
bölümlerin konum ve büyüklüklerine göre belirlenmesi, ikincisi ARSA PAYLARININ
projede gösterilme zorunluluğu. ARSA PAYI mülkiyet sahiplerinin kişisel
beyanlarına bağlı olarak değil, proje müellifi olan uzmanlaşmış mimar veya
mühendislerin teknik bilgilerine göre bağımsız bölümlerin konumları ve
büyüklükleri esas alınarak objektif şekilde hesaplanan değerleri ile oranlı
olarak projede açıkça gösterilmek suretiyle, hak kayıplarının önlenmesi
amaçlanmıştır. Yine KMK 12nci madde a. bendi mimari projede bağımsız bölümlerin
konum ve büyüklüklerine göre hesaplanan değerleriyle oranlı ARSA PAYLARININ
bulunmasını ve malik veya bütün paydaşlar tarafından imzalanmasını zorunlu
kılmaktadır. ARSA PAYI kat mülkiyeti ve kat irtifakının ayrılmaz bir unsurudur.
ARSA PAYININ belirlenmesi ile ortak yerler üzerindeki mülkiyet hakkı da
belirlenmiş olacak ve kat maliki mülkiyet hakkından doğan haklarını ARSA PAYI
oranında kullanacaktır.
“…ARSA PAYLARININ bağımsız bölümlerin payları
ile oranlı olarak tahsis edilmediği hallerde, her kat maliki veya kat irtifakı
sahibi, ARSA PAYLARININ yeniden düzenlenmesi için mahkemeye başvurabilir”.
(KMK:3.b) Görüldüğü gibi dava açma yetkisi sadece kat maliki veya kat irtifakı
sahibi veya mirasçılarına aittir. 2 Bağımsız bölümlere hiç ARSA PAYI
özgülenmediği veya değerleriyle orantılı ARSA PAYI özgülenmediği hallerde ARSA
PAYININ yeniden düzeltilmesi için mahkemeye başvurulabilir. Bu davanın bütün
kat maliklerine yöneltilmesi gerekir. Dava açan kişi her şeyden önce iyi
niyetli olmalıdır. Davacının kat irtifakı veya kat mülkiyeti kurulmasını
isteyenlerden olduğu ve resmi senette imzası bulunduğu tespit edilirse iyi
niyetli olmadığı anlaşılır. Kat mülkiyetinin mahkeme kararı ile kurulduğu
hallerde, ARSA PAYLARININ düzeltilmesi, kesin hüküm nedeniyle talep edilemez.
Dava sonucunda ARSA PAYLARININ değiştirilmesine karar verilirse tüm bağımsız
bölümlerin ARSA PAYLARININ düzeltilerek tapuya tescili gerekir. Bu davalarda
kat maliki olmayan yöneticinin husumet ehliyeti yoktur. Bu davalara ana
taşınmazın bulunduğu yerin sulh hukuk mahkemesinde bakılır. Kat mülkiyeti veya
kat irtifakı statüsü devam ettiği sürece yani zaman aşımına tabi olmaksızın her
zaman dava açılabilir. Kanun ARSA PAYININ her ne kadar konum ve büyüklüğüne
bakılarak tespit edileceğini belirtmişse de Yargıtay konum ve büyüklüğün
yanında bağımsız bölümün bulunduğu kat, yola cephesi, cephesi varsa yolun ana
yol mu tali yol mu olduğu, deniz manzarası bulunup bulunmadığı, güneş alıp
almadığı, rüzgâr ve dış etkenlerden etkilenme, varsa eklentilerinin de dikkate
alınmasını vurgulamıştır. Yargıtay yine bir kararında bağımsız bölümlerin
değerlerine olumlu ya da olumsuz etki eden tüm unsurların birlikte
değerlendirilmesi gerektiğini, bu yapılmadan salt bağımsız bölümlerin
yüzölçümüne göre hesaplama yapılmasının yanlış olacağını belirtmiştir.
Bağımsız
bölümlerden her birine bu fıkra uyarınca tahsis edilen ARSA PAYI, o bölümlerin
değerinde sonradan meydana gelen çoğalma veya azalma sebebiyle değiştirilemez.
Sadece 44 ncü Md. gereğince yapılan bağımsız bölüm ilavesi sonucunda ARSA
PAYLARINDA değişiklik yapılır.” (KMK: 3.b) Dış etkenlerle (imar planı
değişikliği, yeni yol açılması gibi), farklı aksesuar kullanımı,
değerlendirmeye esas alınacak tarihten sonraki imar durumu ile cins ve manzara
değişiklikleri, bakım ve onarım çalışmaları gibi sebeplerle bağımsız bölümün
değerinde sonradan meydana gelen değişiklikler gerekçe gösterilerek ARSA PAYI
değiştirilemez. ARSA PAYI kat irtifakı veya kat mülkiyeti kurulduğu tarihte
belirlendiğinden yapılan itirazlarda incelemeler ve hesaplamalar yine bu
tarihler dikkate alınarak yapılır. Bütün kat malikleri, kat malikleri kurulunda
oy birliği ile alacakları bir kararla ARSA PAYINDA ki yanlışlığı “anlaşma” ile
düzeltebilirler. Bu durumda ARSA PAYLARI yeniden düzenlenir ve bir liste ile
tapu idaresine bildirilir.
Kat
mülkiyetinin başkasına devri veya miras yoluyla geçmesi halinde, ona bağlı ARSA
PAYI da birlikte geçer; ARSA PAYI, kat mülkiyetinden veya kat irtifakından ayrı
olarak devredilemeyeceği gibi, miras yolu ile de geçmez ve başka bir hakla
kayıtlanamaz. Anagayrimenkulde, kat mülkiyetine bağlanmamış veya lehine kat
irtifakı kurulmamış ARSA PAYI bırakılamaz. Kat mülkiyetini kayıtlayan haklar,
kendiliğinden ARSA PAYINI da kayıtlar. Kat irtifakına konu olan arsa üzerinde
bu hakla bağdaşması mümkün olmayan irtifaklar kurulamaz. Anagayrimenkulde kat
mülkiyetinin kurulmasından önce o gayrimenkulün kütükteki sayfasına tescil veya
şerh edilmiş olan haklar kat mülkiyetini de, kaide olarak ARSA PAYI oranında,
kendiliğinden kayıtlar.”(KMK: MD-5) Bu madde ile ARSA PAYI ve kat
mülkiyeti/irtifakı arasında bulunan sıkı bağ vurgulanmıştır. Yargıtay da “ARSA
PAYSIZ bağımsız bölümün tescili olanaksızdır” demek suretiyle bu bağa vurgu
yapmıştır.
“Kat
malikleri anagayrimenkulün bütün ortak yerlerine, ARSA PAYLARI oranında, ortak
mülkiyet hükümlerine göre malik olurlar. Kat malikleri ortak yerlerde kullanma
hakkına sahiptirler; bu hakkın genel kömürlük, garaj, teras, çamaşırhane ve
çamaşır kurutma alanları gibi yerlerdeki ölçüsü, aksine sözleşme olmadıkça, her
kat malikine ait ARSA PAYI ile oranlıdır.”(KMK: MD-16) demek suretiyle ortak
yerlere ARSA PAYLARI oranında ortak mülkiyet hükümlerine göre malik olacakları
belirtilmiştir. Maddenin devamında da örnek olarak gösterilen ve bunlara
benzeyen bazı ortak yerler üzerindeki kullanım hakkının, ARSA PAYI ile orantılı
olacağını, ancak bunun aksinin de kararlaştırılabileceğini belirtmiştir.
Yargıtay içtihatına göre de “kat maliklerine tanınan kullanma ve yararlanma
hakkı, onların bağımsız bölümlerinde kira sözleşmesine veya kullanma hakkına ya
da başka bir nedene dayanarak oturanlara da tanınmış bulunmaktadır”. Ancak bazı
ortak yerlerin kullanımını ARSA PAYI oranına bağlamak pek de mümkün
olmamaktadır. Bahçe, spor kompleksi, 3 blok giriş kapısı, merdiven, antre gibi
ortak yerlere ilişkin ARSA PAYI ölçütü geçerli değildir, bu gibi yerlerde eşit
kullanım ve yararlanma hakkı söz konusudur. Özetle ortak yerlerden yararlanma
ölçüsünün aksi kararlaştırılmadıkça ARSA PAYI ile orantılı, kullanmanın
ölçüsünün ise aksi kararlaştırılmadıkça eşit olacağını söylemek mümkündür.
Kat
maliklerinden her biri aralarında başka türlü anlaşmadıkça; anagayrimenkulün
sigorta primlerine ve bütün ortak yerlerin bakım, koruma, güçlendirme ve onarım
giderleri ile yönetici aylığı gibi diğer giderlere ve ortak tesislerin işletme
giderlerine ve giderler için toplanacak avansa kendi ARSA PAYLARI oranında
katılmakla yükümlüdür.”(KMK: MD-20.b)”..Anagayrimenkulün tümünün harap olması
halinde alınacak sigorta bedeli, aksine sözleşme olmadıkça, kat maliklerine,
ARSA PAYLARI oranında paylaştırılır. Yalnız bir veya birkaç bağımsız bölüm veya
eklentisi veya ortak yerlerden bir kısmı hasara uğramışsa, alınacak sigorta
bedeli hasara uğrayan yerlerin onarımına ARSA PAYLARI oranında harcanır. (KMK:
MD21.b,c) demek suretiyle kat maliklerinin bazı ortak giderlere ARSA PAYI
oranında katılmak zorunda olduklarını, aynı zamanda da sigorta tazminatından
ARSA PAYI oranında pay alacağını belirtmektedir.
Kat
maliklerinden biri bu kanuna göre kendisine düşen borçları ve yükümleri yerine
getirmemek suretiyle diğer kat maliklerinin haklarını, onlar için çekilmez hale
gelecek derecede ihlal ederse, onlar, o kat malikinin müstakil bölümü
üzerindeki mülkiyet hakkının kendilerine devredilmesini hâkimden
isteyebilirler. Bu gibi bir kat maliki hakkında, bağımsız bölümün mülkiyetinin
hükme en yakın tarihteki değeri o kat malikine ödenerek bu mülkiyetin diğer kat
maliklerine, ARSA PAYLARI oranında devredilmesi için davanın açılması, aksi
kararlaştırılmış olmadıkça, diğer kat maliklerinin sayı ve ARSA PAYI çoğunluğu
ile karar vermesine bağlıdır. “MK: MD-25.a, b) denilerek çekilmezlik halinde
diğer kat maliklerinin o kat malikinin müstakil bölümünün mülkiyetinin
kendilerine devredilmesini ve bedelinin de diğer kat maliklerine ARSA PAYLARI
oranında paylaştırılmasını mahkemeden isteyebilirler. “Kat malikleri kurulu,
kat maliklerinin sayı ve ARSA PAYI bakımından yarısından fazlasıyla toplanır ve
oy çokluğuyla karar verir” (KMK: MD-30.a). “Yönetici, kat maliklerinin hem sayı
hem ARSA PAYI bakımından çoğunluğu tarafından atanır.” (KMK:MD-34.d).
“Kat
malikleri kurulu denetim işini, kendi aralarından sayı ve ARSA PAYI
çoğunluğuyla seçecekleri bir denetçiye veya üç kişilik bir denetim kuruluna
verebilir.” (KMK:MD-41.c) demek suretiyle Kat malikleri kurulunun ilk
toplantısının toplantı yeter sayısı ile yönetici/denetçi seçiminde sayısal
çoğunluk yanında ARSA PAYI çoğunluğu aranmasını da zorunlu kılmıştır. Yani arsa
payı fazla olan kat malikinin oyu arsa payıyla orantılı olarak daha fazladır.
“Kat
malikleri, anagayrimenkulün ortak yerlerinde kendi başlarına bir değişiklik
yapamazlar; ortak yerlerin düzgün veya bunları kullanmanın daha rahat ve kolay
bir hale konulmasına veya bu yerlerden elde edilecek faydanın çoğaltılmasına
yarayacak bütün yenilik ve ilaveler, kat maliklerinin sayı ve ARSA PAYI
çoğunluğu ile verecekleri karar üzerine yapılır”. “Engellilerin yaşamı için zorunluluk
göstermesi halinde, proje tadili kat maliklerinin en geç üç ay içerisinde
yapacağı toplantıda görüşülerek sayı ve ARSA PAYI çoğunluğu ile karara
bağlanır”. “Kat maliklerinden birinin isteği üzerine ısı yalıtımı, ısıtma
sisteminin yakıt dönüşümü ve ısıtma sisteminin merkezi sistemden ferdi sisteme
veya ferdi sistemden merkezi sisteme dönüştürülmesi, kat maliklerinin sayı ve
ARSA PAYI çoğunluğu ile verecekleri karar üzerine yapılır. …Bu konuda yapılacak
ortak işlerin giderleri ARSA PAYI oranına göre ödenir.” (KMK:MD-42) demek
suretiyle yenilik ve ilavelerden faydalı olanların kat malikleri kurulunun hem
sayı hem de ARSA PAYI bakımından çoğunluğu ile verecekleri karar ile
yapılabileceği belirtilmiştir. Çok masraflı ve lüks olan yenilik ve ilavelerin
masraflarına kullanmak istemeyen kat malikleri katılmazlar. “Bununla beraber,
başlangıçta giderlere katılmayan kat maliki veya onun külli veya cüzi halefleri
yenilik ve ilavelerin yapılması ve korunması giderlerine sonradan, kendi ARSA
PAYI oranında katılırlarsa, yapılan lüks yenilik ve ilaveden faydalanma hakkını
kazanırlar. (KMK:MD-43.b)
Ana
yapının bağımsız bölümlerinden biri tamamen harap olur ve o bölümün maliki iki
yıl içinde bölümünü yeniden yaptırmazsa, diğer kat malikleri veya bunlardan bir
kısmı, bu sürenin 4 tamamlanmasından başlayarak bir yıl içinde o bölüme ait
ARSA PAYININ, değeri karşılığında ve arsa payları oranında kendilerine
devredilmesini hâkimden isteyebilirler. Bu halde devrolunan ARSA PAYLARI kat
mülkiyeti kütüğünün ilgili sayfalarının (beyanlar)hanesine işaret olunur; ARSA
PAYINI devralanlar, devraldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde, harap
olan bağımsız bölümü yeniden yaptırmaya veya aynı süre içerisinde bütün kat
malikleri bağımsız bölümlere bağlı ARSA PAYLARINI bu kanunun 3.b maddesindeki
esaslarına göre yeniden hesaplayarak kat mülkiyeti kütüğüne geçirtmeye
mecburdurlar.” “Birden ziyade bağımsız bölüm tamamen harap olup da bunlardan
birinin yeniden yapılması diğerinin yapılmasına bağlı bulunuyorsa, bağımsız
bölümleri harap olan kat malikleri bunları yeniden yaptırıp
yaptırmayacaklarını, harap olma tarihinden başlayarak altı ay içinde diğer kat
maliklerine yazılı olarak bildirmeye mecburdurlar. Bildirmeyenlerin yeniden
yaptırmak istemedikleri kabul olunur ve onların ARSA PAYLARI, değeri
karşılığında bölümlerini yeniden yaptırmak isteyenlere öncelikle devredilir.”
(KMK:MD-47)
Ana
yapının tümüyle harap olması halinde (depremde yıkılması gibi)kat mülkiyeti
sona erer. Bu durumda kat malikleri arsa üzerinde müşterek
malik(paydaş)olurlar. İşte bu durumda ARSA PAYI, arsadan pay alma ölçüsü olduğu
için kat irtifakının veya kat mülkiyetinin bulunduğu zamanda sahip olunan ARSA
PAYLARI son derece önemlidir. “Kat mülkiyeti sona erince, kat mülkiyeti
kütüğündeki sayfalar kapatılarak gayrimenkulün kaydı anayapıdan sağlam kalan
kısımlar gösterilmek ve kat mülkiyeti kurulmadan önceki genel kütük kaydıyla
bağlantı sağlanmak suretiyle, arsa payları oranında ortak mülkiyet esaslarına
göre, genel kütüğe tescil edilir. Bu halde sigorta bedelleriyle enkaz üzerinde
de ortak mülkiyet hükümleri yürür.” (KMK:MD-48.b)
ARSA
PAYI HESAPLAMA VE ÖRNEK:
A
(Tüm bağımsız bölümlerin top. Satış bedeli) :
2 500.000 TL.
B
(Bağımsız bölümün satış bedeli) :
200.000 TL.
C
(Arsa payı) = Bağımsız bölümün satış değeri/Tüm bağımsız bölümlerin toplam
satış bedeli= B/A=200.000 TL. / 2 500.000 TL.
TOPLU
YAPILARDA ARSA PAYI:
KMK
nun 74 ncü maddesi “Bu bölümde öngörülen özel hükümler saklı kalmak kaydıyla,
bu kanunda yer alan bütün hükümler, toplu yapılar hakkında da aynen veya kıyas
yoluyla tatbik edilir” demek suretiyle ARSA PAYI ile ilgili düzenlemelerin
toplu yapılar içinde geçerli olduğunu belirtmiştir. Ancak ARSA PAYININ toplu
yapılarda uygulanmasında bazı problemler karşımıza çıkmaktadır. Tek parsel
toplu yapılarda herhangi bir problem yoktur ama KMK:MD-20’deki paylaşım komşu
parsel toplu yapılarda sorun oluşturabilmektedir. Belli blok, parsel veya
münferit bağımsız bölümlere (Blok niteliğinde olmayan yapı) özgülenmiş ortak
yerler olabileceği gibi tüm toplu yapı kat maliklerine özgülenmiş ortak yer ve
tesisler de olabilir. Bir yer, yapı veya tesis fiziki bağa veya tahsis
iradesine göre hangi kat malikine özgülenmişse veya hangi kat malikleri
faydalanıyorsa masraflara da o kat malikleri katlanmalıdır. Tüm kat maliklerine
özgülenmiş ortak yer ve tesislerin ortak giderlerine toplu yapıdaki kat
maliklerinin hepsi katılacaktır. İşte problem de burada çıkmaktadır. KMK:MD-66 “…Toplu
yapı kapsamındaki her imar parseli, kat irtifakının veya kat mülkiyetinin
tesisinde ayrı ayrı dikkate alınır. Ancak, toplu yapı birden fazla imar
parselini içeriyorsa, münferit parseller üzerinde toplu yapı hükümlerine tabi
olacak şekilde kat mülkiyeti ilişkisi kurulamaz.” Demek suretiyle toplu yapı
kapsamındaki her imar parselinin kat irtifakı veya kat mülkiyeti kurulmasında ayrı
ayrı dikkate alınacağını belirtmiştir. Toplu yapının birden fazla parselden
oluşması halinde tek bir kat irtifakı veya kat mülkiyeti kurulamaz. Başka bir
anlatımla toplu yapıyı oluşturan birden fazla imar parselinin her birinde ayrı
ayrı kat irtifakı veya kat mülkiyeti kurulması mümkün ise de toplu yapının
tamamı için tek bir kat irtifakı veya kat mülkiyeti kurulması MÜMKÜN DEĞİLDİR.
Komşu parsel toplu yapılarda ortak giderlere katılım ARSA PAYINA göre yapılırsa
parseller üzerindeki yapılaşma yoğunluğuna bağlı olarak diğer bir anlatımla
eşit yapılaşmanın bulunmadığı hallerde adil ve hakkaniyete uygun sonuçlar elde edilemeyebilir.
Burada KMK:MD-20 imdadımıza yetişmektedir. “Kat maliklerinden her biri
aralarında BAŞKA TÜRLÜ ANLAŞMA OLMADIKÇA ………. Toplanacak avansa kendi arsa payı
oranında katılmakla yükümlüdür.” Demek suretiyle ortak giderleri ARSA PAYINDAN
başka bir ölçüyle paylaştırabileceğini söylemektedir. Bunun için komşu parselde
toplu yapılarda yönetim planı yapılırken bu husus dikkate alınmalı ve ARSA
PAYINDAN ayrı olarak birde ORTAK GİDERLERE (AİDATLARA) KATILIM PAYI tespit
edilmelidir.
Ahmet Hüsamettin Kaya
12.10.2021
Arsapayı hesaplama,Arsapayı düzeltme,Arsapayı önemi,Arsapayı nedir